هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
58
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
حضرت اجل اكرم « سردار اكرم » ، صاحب اختيار مملكت « عربستان » و « بختيارى » ، با شوكت و اجلال به « دزفول » ورود ، و در « كوشك » ، كه مقر حكومت است ، با كبكبه و دبدبهء حكمرانى نزول فرمودند ، و به سلام نشستند . توپ شليك انداخته و موزيك نواخته شد . اردو ، دو سه قسمت شد ، [ 1 ] قسمتى در كنار رودخانهء « دزفول » چادر زدند [ و ] در چادر زندگى مىكردند . [ 2 ] قسمتى در « كوشك » ، در ملازمت ايالت بودند . [ 3 ] بعضى هم در شهر اوقات مىگذراندند . منزل من در سه چهار روز به دو ورود ، در خدمت جناب « ساعد السلطنه » ، در خانه « آقا رضاى مستوفى » بود . بعد ، از آنجا به چادر [ ى ] كه لب رودخانه [ و ] نزديك « محلهء رودبند » - كه امامزاده [ اى ] هست و به « شاه رودبند » « 1 » مشهور است - آمدم . با آقاى « ميرزا محمد على خان مستوفى » ، هممنزل شديم . [ و ] شبها در چادر بهسر مىبرديم . روز ، بعد از صرف چاى ، به « كلك » نشسته ، آنطرف رودخانه مىگذشتيم ، و به « كوشك » ، خدمت ايالت مىرفتيم ، تا نزديك ناهار ، وقت ناهار مىآمديم . در كنار رودخانه « كت » ها درست كردهاند ، مثل مغازه [ اى ] كه در بغل كوه باشد . آنجا ، ناهار صرف نموده ، خواب روز را هم در « كت » مىكرديم . تا يك ساعت به غروب مانده ، در « كت » مىمانديم . بعد ، باز به « كوشك » مىآمديم ، اما در اغلب اوقات ، يك باد گرمى كه به « باد سموم » يا « باد سام » مشهور
--> ( 1 ) . آرامگاه شاه روبن / پير روبن / رودبند در محلهاى به همين نام در شمال غربى شهر دزفول ، در كنار گورستان عمومى واقع و بقعهاى با گنبد مضرس است . مدخل آرامگاه روبه شرق است . اطراف در ورودى با كاشىهايى منقوش است كه همه جديد و فاقد ظرافت هستند . بعد از ورودى ، كفشكنى با گنبدى مدور و 4 لچكى گچبرى در چهارگوشه آن قرار دارد . در سمت راست و چپ اين ايوان ، 2 طاق رومى بلند ديده مىشود . بناى اصلى آن ، اتاقى 4 ضلعى است كه سقف آن با تقليد از معمارى سلجوقى به صورت 8 ضلعى درآمده و داراى 8 لچكى گوشه و 8 پنجره نورگير در قاعده گنبد و گچبرىهاى ساده با خطوط هندسى كثير الاضلاعهاى نامنظم و نقش لوزى است . گنبد بقعه مضرس و داراى 20 طبقه است كه در پايه 8 ضلعى و در بقيه 16 ضلعى با ارتفاع متفاوت است . كتيبه عهد صفوى سردر آن ، صاحب آرامگاه را سلطان سيد على سياهپوش كه درويشى است از خاندان امام هفتم شيعيان اماميه ، مىداند . ( ديار شهرياران ، 1 / 401 - 408 ) . برخى اين مكان را معبد ميترائيسم ( به علت قرار گرفتن در كنار رود دز ) دانستهاند ؛ اما به احتمال قريب به يقين از ماندگاههاى يهودى پيش از اسلام اين شهر ، كه دير حزقيل نام داشته و يهودىنشين بوده ، مىباشد و به روبن ( پيامبر قوم يهود ) نسبت داده مىشود .